Formy i zakres tematyczny
Formy i zakres tematyczny
Dobór właściwych form edukacji i informowania jest ważnym elementem planu podnoszenia poziomu wiedzy i świadomości społeczności lokalnej w zakresie ograniczania skutków powodzi. Standardowo, dorosłym przekazuje się wiedzę poprzez różne formy szkoleń i kursów. Trzeba jednak pamiętać, że te działania są wtedy skuteczne, kiedy ich adresaci są zainteresowani zdobyciem takiej wiedzy lub są do tego w jakiejś formie zobligowani. Jeśli tego zainteresowania brakuje, to skuteczność działań informacyjnych jest zwykle mała.
W przypadku powodzi sytuację komplikuje fakt, że o powodzi łatwo się zapomina - jeśli zdarza się ona rzadko, to ani sami zagrożeni, ani władze lokalne nie chcą zajmować się tym problemem ani inwestować w zabezpieczenia, które mają ograniczać jej skutki. Wyjsciem z sytuacji jest stworzenie mechanizmu gwarantującego ciągłość działań edukacyjnych, które będą przypominały mieszkańcom o zagrożeniu przy każdej sprzyjającej okazji i wykorzystującego różne kanały informacyjne i różne drogi dotarcia do poszczególnych grup odbiorców.
W zależności od adresata i jego konkretnych potrzeb różny jest zakres przekazywanych informacji lub tematyki prowadzonych szkoleń. Generalnie jednak zakres edukacji powodziowej powinien być zbieżny z przyjętymi w programie celami strategicznymi i operacyjnymi opisanymi w rozdziale 2 - Cele programu edukacji.
Charakter zagrożenia powodziowego powoduje, że głównym celem systemu edukacji mieszkańców powinno być przekazanie wiedzy na temat metod zabezpieczania domów i obiektów na wypadek wystąpienia podtopień oraz uświadomienie im, że istnieje realne niebezpieczeństwo wystąpienia dużego zagrożenia spowodowanego awarią, które będzie wymagało natychmiastowej ewakuacji (a więc bardzo szybkiej reakcji na ostrzeżenie o zagrożeniu).
Mieszkańcy powinni w szczególności:
- wiedzieć, że mieszkają na terenach zagrożonych powodzią i jaki jest stopień tego zagrożenia (świadomość zagrożenia dość szybko zanika, jeśli powódź nie występuje przez dłuższy czas)
- znać metody ograniczania strat powodziowych (sposoby zabezpieczania obiektów przed powodzią i w czasie powodzi oraz zasady likwidowania jej skutków)
- znać zasady działania systemu ochrony przed powodzią, w tym systemu ostrzeżeń powodziowych (w jaki sposób będą ostrzegani, przez kogo) oraz systemu reagowania (drogi i miejsca ewakuacji)
- umieć właściwie reagować na ostrzeżenia powodziowe (znać zasady postępowania po otrzymaniu ostrzeżenia - zabezpieczenie domu i dobytku, przygotowanie do ewakuacji itp.).
Należy przy tym wziąć pod uwagę obecny stan świadomości mieszkańców, którzy (jak wynika z ankiet) uważają techniczne zabezpieczenia przed powodzią (obwałowania i regulacje rzek) za najskuteczniejsze sposoby ochrony przed powodzią i nie doceniają roli wczesnego ostrzegania i własnej aktywności przy ograniczaniu indywidualnych strat powodziowych. Można także założyć, że nie znają metod zabezpieczania obiektów przed powodzią (takiej wiedzy brakuje w generalnie w całym kraju).
Odrębnego potraktowania wymaga tematyka edukacji powodziowej dzieci i młodzieży szkolnej, która powinna obejmować nie tylko podstawowe informacje na temat zjawiska powodzi, jako jednego z rodzajów zagrożeń naturalnych i jego skutków dla środowiska. Dzieci i młodzież powinny też poznać zagrożenie powodziowe na terenie, na którym mieszkają, mieć świadomość, że jest to stałe zagrożenie oraz wiedzieć, jak się zachować w razie jego wystąpienia. Powinny mieć świadomość, że są służby odpowiedzialne za ostrzeganie i niesienie pomocy. W efekcie zajęć powinny nabyć umiejętności, które pomogą im radzić sobie z tym zagrożeniem. Zajęcia takie powinny być realizowane przy współpracy lokalnych służb kryzysowych i sprzyjać przekazywaniu wiedzy dorosłym, np. w zakresie przygotowywania rodzinnego planu ewakuacji (poprzez zadania domowe dla dzieci do wspólnego wykonania z rodzicami).
Proponuje się nawiązanie współpracy ze szkołami różnych poziomów (z podstawowymi i gimnazjalnymi za pośrednictwem m.in. władz gminnych, a ponadgimnazjalnymi poprzez Starostwo) i zaproponowanie im:
- wprowadzenia tematyki powodziowej do programu nauczania;
- realizacji corocznej edycji międzyszkolnego konkursu o tematyce powodziowej pt. "Pamiętamy powódź".
W chwili obecnej ani szkoły ani nauczyciele nie są przygotowani do prowadzenia edukacji powodziowej w szerokim zakresie, brakuje źródeł wiedzy i materiałów edukacyjnych. Stąd dla nauczycieli, szczególnie ze szkół zlokalizowanych na terenach zalewowych, powinny być organizowane szkolenia obejmujące:
- tematykę powodzi w ogóle (zjawisko powodzi i jej rodzaje, zagrożenia, jakie powoduje, metody ochrony itp.);
- działania lokalnego systemu ostrzeżeń;
- właściwe sposoby reagowania na ostrzeżenia;
- metody indywidualnego przygotowania się do powodzi (rodzinny plan powodziowy);
- indywidualne metody ograniczania strat (zabezpieczanie domów);
- kompetencje instytucji odpowiedzialnych za ochronę przed skutkami powodzi w skali lokalnej;
- psychologiczne skutki powodzi.
Nauczyciele powinni również otrzymać pomoc w zakresie materiałów edukacyjnych i dydaktycznych.
Podobnie, jak mieszkańcy, również firmy i instytucje na terenie powiatu staszowskiego zagrożone są głównie podtopieniami, muszą jednak liczyć się z ewentualną dużą powodzią oraz awarią zbiornika Chańcza lub obwałowań. Stąd, również dla nich najważniejszymi informacjami są przede wszystkim metody zabezpieczania obiektów na wypadek mniejszych podtopień oraz stopień zagrożenia i instrukcja postępowania na wypadek ewakuacji w przypadku większego zagrożenia powodziowego. Generalnie brakuje doradztwa dla firm i instytucji w zakresie metod ograniczania strat powodziowych (prewencji), zasad postępowania w razie zagrożenia, likwidacji skutków po powodzi oraz sporządzania instrukcji powodziowych. Brakuje poradników i materiałów informacyjnych oraz szkoleń z tego zakresu.
Zakres szkoleń przeznaczonych dla służb kryzysowych powinien obejmować nietechniczne metody ograniczania skutków powodzi oraz przygotowanie służb kryzysowych do eksploatacji lokalnych systemów monitoringu i ostrzeżeń powodziowych oraz do współpracy z użytkownikami terenów zalewowych. W szczególności tematyka szkoleń powinna obejmować:
- dyrektywę powodziową Komisji Europejskiej;
- prognozy hydrologiczne i meteorologiczne i ich niepewność;
- podejmowanie decyzji w warunkach niepewności;
- metody i strategie ograniczania strat powodziowych;
- studia zagrożenia powodziowego opracowywane przez RZGW;
- ograniczanie zabudowy na terenach zalewowych;
- wykorzystanie naturalnej retencji do ograniczania skutków powodzi;
- zasady budowy lokalnych systemów monitoringu hydro-meteorologicznego;
- zasady budowy lokalnych systemów ostrzeżeń adresowanych do mieszkańców;
- indywidualne metody zabezpieczania obiektów;
- znaczenie informacji i edukacji powodziowej w ograniczaniu skutków powodzi;
- psychologiczne skutki powodzi.
Trudno oczekiwać, że przedstawiciele mediów lub organizacji społecznych zajmą się tematyką powodziową w szerszym zakresie, jeśli nie będą tym zainteresowane. Organizacje społeczne, które uda się zachęcić do współpracy przy realizacji działań edukacyjnych, aby mogły realizować to zadanie powinny zostać przeszkolone w podobnym zakresie jak nauczyciele, a na bieżąco powinno się im przekazywać dodatkowe informacje i potrzebne materiały. Współpraca z tymi organizacjami powinna być realizowana w ramach Powiatowego Forum Edukacji Powodziowej.
Media z pewnością będą wykazywały zainteresowanie różnymi informacjami dotyczącymi powodzi, ale głównie w czasie zagrożenia i zaraz po niej. Problemem pozostaje współpraca i wykorzystanie możliwości mediów do pogłębiania wiedzy i podnoszenia świadomości społeczności lokalnej w okresie, gdy nie ma zagrożenia powodziowego.
Dane pomiarowe
